روایتِ درخشان

اصعمي گويد:مردي از باز ماندگان بني اميه در عهد هارون الرشيد بودو پيوسته به خدمت ِ او مي آمد.مردي خردمند،آهسته سخن و عاقل.رشيد او را نيكو مي داشت كه مردي كاردان و با تجربه بود.روزي از او سوال كرد نظرت در باره ما و بني اميه چيست؟آنها بزرگتر بودند يا ما؟مرد گفت:يا خليفه شما فاضل تر و با نسب ترو براي خلافت روي زمين سزاوارتر از بني اميه هستيد.رشيد گفت:ترا سوگند مي دهم كه راست بگويي و چاپلوسي نكني و سخن مزخرف نگويي.مردگفت: چون تكليف مي كني و مرا سوگند دادي،من بايد راست بگويم.شما با اين اصل بزرگ و لياقتِ خلافت مشكلي داريدوآن اينكه عجول و بي ثبات هستيد.مردانِ آزاده را نگاه نمي داريدو نهالي را كه خود كاشتيد،مي كنيدو پروردگانِ خود را برزمين مي زنيد،اما بني اميه بر مردان آزاده آن قدر تعصب داشتندكه بر ناموس خود.آنها نهال هاي خود را از آفات محفوظ مي‌داشتندو اگر همه ي خزانه و نفايس خود را به يك آزاد مرد مي دادند،ابايي نداشتند.مي دانم كه از اين سخنان من خشمگين مي شوي ولي بروز نمي‌دهي.اي خليفه !مملكت را به مردانِ بزرگ مي توان نگاه داشت و دولت را با افراد كاردان و دانا مي توان برقرار داشت.پادشاهان به غلط گمان مي‌كننداگر مردان شايسته را ازكار بركنار كنند،كارهاي مملكت همچنان منتظم مي ماند و مي پندارندهر كس را به جايگاه رفيع رسانند و بعد از آن او را به مرتبه پستي نازل كنند از كفايتِ آنهاست.اين‌اشتباهي بزرگ است.وقتي شما خشمگين مي شويد،درختِ بزرگي را كه خودتان نشانده ايد،از بيخ مي كنيدو به جاي آنها نهالهاي نو مي كاريدو مي پنداريد،كار همچنان برقرارخواهد بودو اين اشتباهي بزرگ است.من بيش از اين نمي‌گويم كه بردلِ خليفه گران مي آيد و اوبزرگتر از آن است كه اين سخنان بر وي پوشيده ماند.هارون جواب نداد و خاموش بودو فكرمي كرد.مرد اجازه خواست وبازگشت.چون بيرون رفت به من گفت:شنيدي كه اين مرد ِ روزگار ديده چه گفت؟من گفتم:يا خليفه اين مرد خِرف شده است.نمي فهمد چه مي گويد.رشيد گفت: اين سخن را نگو خِرف.تو و امثال ِ توهستي.اگر اين سخنان را قبلا شنيده بودم هرگز آلِ برمك را برنمي انداختم.آنگاه به من گفت:اگراين راز را كه به تو گفتم،از كسِ ديگري بشنوم، سرت را از تن جدا خواهم كردو صبر واغماض هارون از اين حكايت روشن مي شود كه گر چه سخنان درشت شنيد و بر دلش گران افتاد، اما آن را تحمل كردو به گوينده درشتي نكرد و آن نصايح را قبول كرد.